گردشگری در وهله اول فعالیتی انسانی است که مسافرت از مبدا به مقصد برای تفریح یا تجارت است. با شیوع ویروس کرونا در سال 2019، بیش از دو سال است که صنعت گردشگری جهان با رکودی بی سابقه مواجه شده است. توسعه گردشگری مجازی یکی از مهم ترین ابزارهای موفقیت در تجارت الکترونیک در دوران کروناست، هدف تحقیق حاضر طراحی مدل توسعه گردشگری مجازی در صنعت گردشگری ایران است. جامعه آماری (خبرگی) این تحقیق شامل تعدادی از خبرگان صنعت گردشگری است. تعداد نمونه ها در این تحقیق 8 نفر بوده است که با استفاده از 2 روش غیراحتمالی هدفمند (قضاوتی) و روش گلوله برفی انجام شده است. روش تحقیق حاضر بهره گیری از استراتژی نظریه پردازی داده بنیاد و رویکرد سیستماتیک است. بر این مبنا، مدل توسعه گردشگری مجازی در صنعت گردشگری ایران تبیین شده و، با بهره گیری از نظریه پردازی داده بنیاد، مدل نهایی شامل 13 مقوله و 37 مفهوم به دست آمده است.

از ابتدای ورود مباحث مربوط به سنجش رقابت پذیری به موضوع گردشگری زمان زیادی می گذرد. از زمانی که پورتر در سال 1990 میلادی نخستین مدل را ارائه داد، تاکنون مدل های متعددی برای مقاصد مختلف توسعه داده شده است؛ ولی هنوز مدل بومی سازی شده برای سنجش این شاخص در بین مقاصد گردشگری ایران با توجه به متغیرهای خاص کشور ایران طراحی نشده است. به این منظور، در پژوهش حاضر برای استخراج متغیرهای مدل بومی مدنظر در مرحلة نخست از روش کتابخانه ای با بررسی مدل های معتبر موجود در ادبیات موضوع و انتخاب متغیرهای متناسب با مقاصد گردشگری ایران استفاده شد؛ سپس برای تکمیل متغیرها از مصاحبه های کیفی با خبرگان صنعت گردشگری، مدیران بخش دولتی و فعالان بخش خصوصی تا مرحلة اشباع نظری استفاده شده است. به منظور جانمایی متغیرها در شاخص های مربوطه، روش تحلیل عاملی تأییدی به کار بسته شد. برای سنجش متغیرهای کمّی متناظر با هر مقصد از منابع کتابخانه ای و آمارهای رسمی و برای سنجش متغیرهای کیفی هر مقصد از پرسشنامه استفاده شده است. اوزان شاخص ها به روش مقایسة زوجی به کمک خبرگان و شاخص ها به کمک روش به کاررفته مدل مجمع جهانی اقتصاد بی وزن سازی شده است. نتایج پژوهش در قالب یک مدل مشتمل بر 9 شاخص شامل امنیت، زیرساخت ها، خدمات مقصد و امکانات اقامتی، رقابت پذیری قیمتی و جوّ مقصد، عوامل انسانی، محیط مقصد، جذابیت های تفریحی و واقعه ای، مدیریت مقصد و در نهایت اطلاع رسانی و برنامه ریزی ارائه شده است. همچنین 64 متغیر در زیرمجموعة این شاخص ها قرار گرفته است.

تغییرات بنیادین در سمت تقاضا و عرضة گردشگری، همچنین ایجاد الگوهای اقتصاد تجربه و اقتصاد دانش بنیان، در فضای کلان توسعة اقتصادی، گردشگری را به سمت وسوی خلاقیت پیش برده است؛ به طوری که، صاحب نظران را به این باور رسانده که پایداری گردشگری در گردشگری خلاق است. در این پژوهش، با روش تحقیق توصیفی تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای، مفهوم و ابعاد گوناگون گردشگری خلاق در قالب مدلی نوین تبیین شده و با تکنیک دلفی دومرحله ای اجماع خبرگان، درخصوص مدل، صورت گرفته است. گردشگری خلاق می تواند هم در گستره ای دیده شود که یک سوی آن عرضه محوری و سوی دیگر تقاضامحوری باشد و هم در گستره ای که در دو سوی آن، مقصدمحوری و فعالیت محوری جای گرفته باشد. بدیهی است هرکدام از این رویکردها ویژگی ها و شاخص های خاص خود را دارند. پژوهش حاضر، با تلاقی دادن دو گسترة یادشده، مدل مفهومی جدیدی برای گردشگری خلاق طراحی کرده است. در این مدل چهارخانه ا ی، اکوسیستم گردشگری خلاق، چشم انداز خلاق، صنایع خلاق و طبقة (گردشگر) خلاق، معرفی شده است که می تواند ابعاد گوناگون گردشگری خلاق را توصیف کند. پس از طراحی مدل، برای اعتبارسنجی آن، پژوهش های انجام شده مجدداً تحلیل شده و خانة مربوط به وجه غالب آن پژوهش در مدل نشان داده شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

هدف این تحقیق طراحی مدل کسب و کار گردشگری الکترونیک در بستر شبکه های اجتماعی است. در مرحله اول، با اتکا بر چارچوب مدل کسب و کار استروالدر و پینیور و با استفاده از مطالعه ادبیات تحقیق، عناصر مدل کسب و کار مبتنی بر شبکه های اجتماعی در صنعت گردشگری استخراج شد. در مرحله دوم، برای ارزیابی و اولویت بندی عناصر شناسایی شده، پرسشنامه ای تدوین و بین 119 نفر کارشناس که با روش نمونه گیری گلوله برفی انتخاب شده بودند توزیع شد. داده های حاصل از این مرحله با استفاده از نرم افزار اسمارت پی ال اس تجزیه و تحلیل شد و عناصر بر اساس میزان اهمیتشان در مدل قرار گرفتند. در مرحله آخر، برای اعتبارسنجی مدل پیشنهادی و با استفاده از روش موردکاوی چندگانه، مدل کسب و کار هفت شرکت گردشگری که از شبکه های اجتماعی به طور موفق استفاده کرده بودند تحلیل شد. یافته ها حاکی از آن است که حضور در شبکه های اجتماعی بر عناصر مربوط به مشتریان بیشتر از عناصر مربوط به تامین کنندگان اثر می گذارد. به سخن دیگر، عناصر مربوط به ارتباط با مشتریان، ساختار هزینه، ارزش پیشنهادی، و کانال های توزیع بیشتر از عناصر مربوط به جریان های درآمدی، منابع کلیدی، فعالیت های کلیدی و مشارکت های کلید تاثیر می پذیرند.

تحولات فناوری در سال­های اخیر، صنعت گردشگری را به­ شدت تحت ­تأثیر قرار داده ­است و استفاده از فناوری­های هوشمند در بین ذی­نفعان گردشگری گسترش یافته ­است. در مقصدهای گردشگری هوشمند از فناوری اطلاعات و ارتباطات برای بهبود تجربیات بازدیدکنندگان و ارتقای عملکرد سازمانی استفاده می­ شود. توسعه یک اکوسیستم هوشمند نیازمند مشارکت و احساس تعهد تمام ذی نفعان است. این مقاله عوامل موثر بر پذیرش مدل مقصد هوشمند توسط شرکت­های گردشگری باتوجه به رویکردی اکوسیستمی را موردبررسی قرار می­ دهد. طبق مطالعات مختلف، شرکت­های گردشگری، ذی­نفعان کلیدی توسعه و اجرای مدل مقصد هوشمند در یک منطقه هستند. این مطالعه براساس چارچوب فناوری، سازمان، محیط و مدل پذیرش فناوری، پیشنهاد می ­نماید که حمایت از توسعه پروژه مقصد هوشمند در منطقه موردمطالعه و انگیزه پیوستن به آن تحت ­تأثیر عوامل تکنولوژیکی، سازمانی و محیطی می باشد. تحقیق حاضر باتوجه به هدف از نوع کاربردی بوده و باتوجه روش از نوع توصیفی-پیمایشی و به ­صورت کمی می باشد. جامعه آماری این مطالعه کارکنان و مدیران کسب­ و­ کارهای گردشگری شهر تهران است که تعداد 200 نفر به ­عنوان نمونه و به ­روش دردسترس انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از روش پرسشنامه استفاده شد. این پژوهش شامل هفت متغیر مزایای خاص، فشار رقابتی، حمایت از پروژه مقصد، تعهد به توسعه محلی، قصد پذیرش، سودمندی ادراک شده و سهولت ادراک شده می باشد. در نهایت به­ منظور تجزیه ­و­ تحلیل داده ها از معادلات ساختاری و نرم ­افزار 3 Smart-PLS استفاده شده ­است. نتایج نشان می­ دهند که قصد پیوستن به پروژه مقصد هوشمند، تحت ­تأثیر سودمندی ادراک شده و سهولت پذیرش است؛ در حالی­که حمایت عمومی برای توسعه پروژه هوشمند تحت ­تأثیر تعهد به توسعه محلی است. در نهایت، سودمندی ادارک­شده از مدل مقصد هوشمند، تحت ­تأثیر عوامل تکنولوژیکی (سهولت ادراک شده در پذیرش و مزایای خاص) و محیطی (فشار رقابتی) قرار دارد. این تحقیق به درک چگونگی اتخاذ مدل های مقصد هوشمند توسط شرکت های گردشگری کمک می کند و بر نقش آن­ها به­ عنوان سهامداران کلیدی در توسعه منطقه ای تأکید می نماید.

کشور ایران دارای پتانسیل های بالایی در زمینه گردشگری می باشد از جمله این پتانسیل ها می توان به مبحث فرهنگی و وجود اقوام مختلف در ایران اشاره کرد لدا گردشگری قومی می تواند بعنوان یکی از پایه های گردشگری ایران درآید و در رونق گردشگری و مناطق بومی محلی نقش کارایی داشته باشد این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مولفه های گردشگری قومی (طراحی مدل گردشگری قومی) بر اساس نطریه داده بنیاد و با نگرش کیفی اقدام به جمع اوری داده ها نموده امعه اماری شامل کلیه دانشگاهیان، اساتید، مدیران، کارمندان و کارآفرین های حوزه گردشگری است تعداد نمونه پزوهش یازده نفر از کارشناسان حوزه گردشگری بخش خصوصی و دولتی با توحه به اشباع نظری می باشد مدل بدست امده شامل 6 مقوله اصلی، 4 زیرمقوله و 24 مفهوم است مقوله های اصلی شامل شرایط علی، زمینه ای، مداخله ای، پدیده اصلی، راهبرد و نتایج می باشد که بر حسب مورد هر مقاله اثلی شامل زیز مقوله می باشد برای مثال گردشگری قومی بعنوان پدیده اصلی شامل تنها دو مفهوم است (ویژگی های قومیتی و گردشگری بر مبنای اقوام و جامعه محلی).

گردشگری به عنوان یک صنعت پیشرو و پر رونق در دنیای امروزی است که می تواند در همه کشورها به ویژه کشورهای کمتر توسعه یافته آثار مثبت بسیاری در پاسخ به چالش هایی از جمله فقر، بیکاری، مهاجرت، نابرابری و حتی تخریب زیست محیطی به همراه داشته باشد. از این رو توسعه کارآفرینی در صنعت گردشگری و در چارچوب پایداری اهمیت می یابد. این مقاله مبتنی بر پژوهش کیفی است که با استفاده از استراتژی نظریه پردازی داده بنیاد به طراحی مدل کارآفرینی پایدار در صنعت گردشگری می پردازد. به همین منظور به روش نمونه گیری نظری که غیرتصادفی بوده و تا زمان اشباع کامل داده ها ادامه پیدا کرده است، با 24 تن از مدیران و خبرگان کارآفرینی و گردشگری استان خوزستان، به صورت نیمه ساختاریافته مصاحبه انجام شد و متون مصاحبه در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفت. مدل پس از طراحی به روش دلفی مورد ارزیابی مصاحبه شوندگان قرار گرفت و به جهت بررسی اجماع، پرسشنامه ای بسته طراحی شد که پس از تکمیل آن توسط مشارکت کنندگان، ضریب هماهنگی کِندال از طریق نرم افزار اِس پی اِس اِس محاسبه و عدد 0/630 به دست آمد که بیانگر اتفاق نظر و اتمام روش دلفی است. نتایج حاصل از این پژوهش برگرفته از 124مفهوم در قالب 18 مقوله و 6 مقوله محوری حاصل از مصاحبه ها، مدلی را ارائه می دهد که به انگیزه های روی آوردن به کارآفرینی پایدار در گردشگری و عوامل مؤثر بر آن می پردازد و به کارآفرینان و سازمان ها و کسب وکارهای مرتبط، در توسعه و ترویج موفقیت آمیز کارآفرینی پایدار، بهبود سطح اجتماعی مردم محلی، مراقبت از محیط زیست منطقه و حفظ منابع برای آیندگان کمک می نماید.

امروزه شاخص ها به طور فزاینده ای به ابزاری مفید برای سیاست گذاری و نظارت بر امور تبدیل شده اند. در این میان بخش گردشگری و به ویژه گردشگری شهری نیز به منظور ارزیابی و سیاست گذاری درست و رسیدن به شکوفایی، نیازمند استفاده از شاخص های کارآمد است؛ ازاین رو در پژوهش حاضر تبیین شاخص های مدل شکوفایی گردشگری شهری مد نظر است. نوع پژوهش حاضر کاربردی – توسعه ای و اکتشافی است و روش بررسی آن توصیفی - تحلیلی و پیمایشی است. همچنین رویکرد حاکم بر آن از نظر ماهیت، تحلیل نظری است. در این پژوهش ابتدا ادبیات نظری در حوزۀ مرتبط با موضوع، با دیدگاهی ساختاری و سیستماتیک بررسی شده است؛ در مرحلۀ بعد ازطریق روش مصاحبه، مؤلفه های تأثیرگذار در شکوفایی گردشگری شهری در ابعاد مختلف استخراج شده است. جامعۀ آماری این پژوهش را نخبگان، متخصصان و کارشناسان مدیریت شهری و گردشگری تشکیل داده اند. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، تعداد 154 نفر به عنوان نمونۀ آماری پژوهش انتخاب شدند و از نظرات آن ها استفاده شد. در گام بعد از رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری براساس کمترین مربعات جزئی در راستای اعتبارسنجی الگوی طراحی شدۀ شکوفایی گردشگری شهری استفاده شده است. درنهایت به کمک نرم افزار Smart-PLS3 از تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم به منظور اعتبارسنجی الگوی طراحی شده استفاده شد. با انجام این فرآیند علمی، مؤلفه های تأثیرگذار در شکوفایی گردشگری شهری در ابعاد پنج گانه (اقتصادی، اجتماعی - فرهنگی، زیرساختی، پایداری و نهادی) شناسایی شد. نتایج نشان دهندۀ این است که الگوی ارائه شده دارای برازش قابل قبولی است. در این باره بیشترین میزان میانگین واریانس استخراج شده مربوط به شاخص «اجتماعی- فرهنگی» با (81/0)، و کمترین مقدار آن مربوط به شاخص «اقتصادی» با (47/0)، بوده است.   

هدف پژوهش حاضر، طراحی مدل کارآفرینانه استراتژیک در صنعت گردشگری با رویکرد آمیخته اکتشافی در شرکت های ارایه دهنده خدمات گردشگری مرکز، شرق و جنوب کشور (شهرهای تهران، مشهد و شیراز) است. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی-توسعه ای، ازنظر ماهیت، اکتشافی و ازنظر روش گردآوری داده ها، آمیخته-اکتشافی است. در بخش کیفی پژوهش، تیم مشارکت کننده شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران شرکت های ارایه دهنده خدمات گردشگری، به شیوه غیر تصادفی (هدفمند) و روش گلوله برفی به تعداد 30 نفر انتخاب شدند. جامعه آماری در بخش کمی شامل 263 شرکت ارایه دهنده خدمات گردشگری مرکز، شرق و جنوب کشور با رتبه های 3 و 5 و 163 حجم نمونه به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای برآورد شد. در بخش کیفی، اطلاعات گردآوری شده با استفاده از نرم افزار Nvivo نسخه 8 تحلیل و در قالب مدل مفهومی داده بنیاد تدوین شد. در آزمون مدل، ابتدا فرضیه های پژوهش تدوین شده و سپس با روش تحلیل مسیر و استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه 25 و Smart-PLS نسخه 2/3 صورت مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج مرحله کمی نشان داد، شرایط علی اثرگذار بر کارآفرینانه استراتژیک شامل جنبه اجتماعی، محیط مقصد، رشد کارآفرینی و توسعه مقصد است. شرایط مداخله گر شامل برقراری ارتباط، امکان پیش بینی و سرمایه گذاری جدید، و شرایط زمینه ای نیز شامل جمع آوری منابع، سرمایه انسانی و بهره وری است. همچنین راهبردهای ارایه شده شامل رشد فرهنگی-اجتماعی، تاثیر مشوق ها و تعامل سیستمی برای بهبود عملکرد، یکپارچگی و حداکثر استفاده از تجربیات به عنوان پیامدهای کارآفرینانه استراتژیک شناخته می شود.